Karaciğer Hastalığı

Karaciğer Hastalığı

Karaciğer hastalığı  karaciğerde iltihaplanma veya doku hasarına neden olan ve karaciğer fonksiyonlarını etkileyen herhangi bir hastalıktır.

Karaciğer karnın sağ üst tarafına yerleşik yaşamsal bir organdır. Bir futbol topu kadar büyük olup 1-1,5 kg gelmektedir. Besinlerden alınan besleyici maddeleri temel kan bileşenlerine dönüştürmek, vitaminler ve mineralleri depo etmek, kanın pıhtılaşmasını düzenlemek, proteinler ve enzimleri üretmek, hormonal dengeleri sağlamak, vücuda zararlı olacak maddeleri metabolize edip zararsız hale getirmek gibi vücudun sayısız fonksiyonunu yerine getirmektedir. Karaciğer insanın bağışıklık sisteminin enfeksiyonlarla savaşmasına yardımcı olan faktörleri ve sindirim için gerekli safrayı imal etmekte ve kandan bakterileri temizlemektedir.

Safra, safra asitleri veya tuzları ve safra pigmentleri gibi atık ürünlerden ibaret yeşilimsi-sarı bir sıvıdır. Safra karaciğer içindeki küçük safra kanalları içinden akar. Safra, bu ince kanallardan daha geniş kanalların içine akar ve sonunda ana safra kanalına gelip karaciğeri terk eder. Safranın bir bölümü doğrudan onikiparmak bağırsağına (duodenuma) akmakta, geri kalanı safra kesesi içinde depolanıp yoğunlaşmaktadır. Karaciğere bitişik yumruk büyüklüğünde bir organ olan safra kesesi yemek yedikten sonra depolanmış safranın bir bölümünü katı yağların sindirilme yeri olan ince bağırsak içine salar.

Belirtiler ve Bulgular

Başlangıçta karaciğer hastalığı herhangi bir belirtiye neden olmamakta veya hastalık belirtileri güçsüzlük ve enerji kaybı gibi belli belirsiz olmaktadır. Akut karaciğer hastalığında en çok iştahsızlık, bulantı, kusma, koyu renkli idrar  ve ishalle birlikte sarı ten ve sarı göz rengi (sarılık), koyu renkli idrar ve yumuşak dışkılama en sık görülen hastalık belirtileridir. Kronik karaciğer hastalığı bulguları sarılık, koyu renkli idrar, karın şişliği (asite bağlı), kaşıntılar, açıklanamayan kilo kaybı veya alımını içerebilir. Hastalık ileri evreye ulaşana kadar bu hastalık belirtileri ortaya çıkmayabilir.

Testler

Laboratuvar testleri 
Karaciğer hastalığını için yapılan testlerin hedefleri karaciğer hasarını araştırmak ve belirlemek, şiddet derecesini değerlendirmek, nedenini tanımlamak ve bir süre karaciğerin durumunu izlemektir. Hiç belirti vermeksizin veya az sayıda belirtiyle önemli karaciğer hasarı oluşabildiğinden tarama ve erken tanı önemlidir. Karaciğer hastalığının nedenini tanımak tedavinin yönlendirilmesine yardımcı olmaktadır.  Karaciğer sıklıkla yaralanmaları onarma ve iltihaplanmayı geçirme yetisine sahip olmasına rağmen safra yollarında tıkanmaya neden olan ve/veya siroza yol açan durumlar kalıcı ve ilerleyici karaciğer hasarına sebep olabilmektedir. Karaciğerin durumunun bir süre izlenmesi karaciğer fonksiyonlarını korumak için önlemler alınmasına zaman tanır.

Tarama, tespit ve izlem  

KMP ( Kapsamlı Metabolik Panel )de genel sağlık tarama testlerinin bir bölümü olarak rutin bazı testler uygulanır. Esasen bir karaciğer hasarına bağlanabilen belirtiler oluştuğunda veya karaciğer hastalığı geliştirme riski varsa bir karaciğer paneli bağlamında aynı karaciğer testleri istenebilir. Bu testler karaciğer hasarı olduğu zaman anormalleşen spesifik enzimleri, bilirubini veya protein düzeylerini de ölçmektedir. Karaciğer hastasını takip için bireysel olarak bilirubin benzeri testler de istenebilir. Karaciğer testlerinden herhangi birinin anormalliği, doktorun kuşkulandığı karaciğer hastalığını (hastalıklarını) hedefleyen tanısal testlerin kullanımı ve ek değerlendirme gerekliliğine işaret eder. Tarama ve tanı testleri:

  • Alanin aminotransferaz (ALT) – başlıca karaciğerde saptanan enzim olup hepatiti saptayan en iyi testtir.
  • Alkalen fosfataz (ALP) – safra kanallarıyla ilişkili ve safra kanalları tıkandığında sıklıkla artan enzim
  • Aspartat aminotransferaz (AST) – karaciğerde, özellikle kalp ve diğer kaslar gibi birkaç başka yerde daha bulunan bir enzim
  • Gama-glutamil transferaz (GGT) – başlıca karaciğerde bulunan enzim olup  karaciğer fonksiyonlarındaki değişiklere çok duyarlıdır.
  • Total bilirubin – kandaki bilirubinin tümünü ölçer; birçok karaciğer hastalığında yükselmektedir.
  • Direkt bilirubin – karaciğerde konjüge (başka bir bileşikle kombine) bilirubin formunu ölçer 
  • Albumin – karaciğerde üretilen başlıca proteini ölçer; karaciğerin bu proteini ne kadar iyi derecede ürettiğini belirler.
  • Total Protein – kanda bulunan albumin ve enfeksiyonlarla savaşmada yardımcı olan antikorlar dahil olmak üzere tüm diğer proteinleri ölçer (antikorlar karaciğerde imal edilmezler).

Tanı ve İzlem


Karaciğer işlev bozukluğunun nedenini tanımaya yardımcı olmak için başka testler de istenebilir. Bu testlerin bir bölümü hastalığın durumunu ve/veya tedavinin etkinliğini izlemek için kullanılır. Bu testler aşağıdakileri içerebilir:

  • Karaciğer biyopsisi ile karaciğerin yapısı ve hücrelerini değerlendirmek için küçük bir karaciğer dokusu örneği alınır. Biyopsi çok çeşitli karaciğer hastalığına tanı konmasına yardımcı olur.
  • Hepatit testleri [bkz Hepatit AHepatit BHepatit C] –viral hepatiti belirlemek için  
  • Alfa-fetoprotein (AFP) – karaciğer kanserinde yükselebilir
  • Des-gama-karboksi protrombin (DCP) – karaciğer kanserinde yükselebilir
  • Protrombin zamanı (PT) – pıhtılaşma fonksiyonunu değerlendirmek için
  • Demir testleri –hemokromatozdan kuşkulanıldığında
  • Bakırve seruloplazmin –Wilson hastalığından kuşkulanıldığında
  • Alfa-1 antitripsin –alfa-1-antitripsin eksikliğinde
  • Antimitokondriyal Antikor (AMA) – PBC (birincil biliyer siroz) tanısı koymaya yardımcı olmak için
  • Asetaminofen düzeyi ve/veya başka acil olarak veya doz aşımında ilaç testi -ilaçlar veya toksinlere bağlı akut karaciğer yetmezliğinden kuşkulanıldığında
  • Tam kan sayımı – hastanın kırmızı ve beyaz kan hücreleri ve trombositlerini değerlendirmek için kullanılır.

Spesifik karaciğer hastalığı tiplerinde kullanılan laboratuvar testleri hakkında daha fazla bilgi için Gözden geçirme (Overview) sayfasındaki Tabloda bulunan bağlantılara bakınız.

Laboratuvar testleri dışındaki tetkikler

  • Ultrasonografi
  • BT (bilgisayarlı tomografi ) taraması
  • MRG (manyetik rezonans görüntüleme )
  • MRCP (manyetik rezonans kolanjiyopankreatografi)
  • PTC (perkütan transhepatik kolanjiyogram)
  • ERCP (endoskopik retrograt kolanjiyopankreatografi)

Tedavi

  • Karaciğer hastalığında en önemli tedavi korunmadır. Hepatit A ve B için aşılar mevcuttur. Birçok  hepatit olgusu  yayılmalarına yol açan risk faktörlerinden kaçınmakla önlenebilir. Karaciğer iltihaplanması zamanla geçebilmesine rağmen karaciğer hasarı kalıcı hale gelebilmektedir. Karaciğer hastalığının tedavisi geri kalan karaciğer fonksiyonlarını koruma ve desteklemeyi, daha fazla hasar ve komplikasyonların oluşmasını önlemeyi ve hasarın altta yatan nedenini ele almayı içerir. Spesifik ilaçlardan cerrahiye ve ağır olgularda karaciğer nakline kadar değişik tedaviler uygulanabilir. Karaciğer hastalığı tanısı konanlar sıklıkla uzun süreli izleme gerek duyacaklardır. Bu hastalar rahatsızlıkları için en iyi tedavi seçeneklerini belirleme amacıyla doktorlarıyla konuşmalıdırlar.

Bir Yorum Bırak