Menopoz

Menopoz

Menopoz yaşlanmanın doğal bir parçasıdır. Menopoz kadının normal adet dönemlerinin sona erdiği ve artık gebe kalamayacağı bir dönemdir.

Otuz beş yaşından sonra her zaman menopoz oluşabilirse de tipik olarak 40’lı yaşların sonunda ve 50’li yaşların başlarında menopoz dönemine girilir. Doğurganlık yılları boyunca her ay FSH (folikül uyarıcı hormon), LH (lüteinleştirici hormon), estradiol ve progesteron benzeri hormonlar yumurtalıklarda bir yumurtanın olgunlaşması ve salımını sağlamak, ayda bir adet dönemini düzenlemek veya gebeliğin başlamasını desteklemek   amacıyla uyum içinde çalışır.  Menopoz dönemi yaklaştıkça  yumurtalıkların döngüsel estradiol ve progesteron üretimi azalır ve daha değişken hale gelir.
Menopoz sürecinin başlamasına menopoza geçiş dönemi veya premenopoz denmektedir. Kadınların 40’lı yaşlarında veya daha erken-otuzlu yaşların sonlarına doğru menopoz dönemi başlayabilmektedir. Tamamlanması genellikle 2 ila 5 yıl süren yavaş gelişen bir süreçtir. Bu süre içinde hormon düzeyleri bir aydan diğerine değişkenlik gösterebilmekte, adet dönemleri ve yumurtlama zamanları düzensiz hale gelebilmektedir. Kadın bir kez adet gördükten sonra birkaç ay adet göremeyebilir. Daha düşük bir olasılığa rağmen bu geçiş döneminde kadın gebe kalabilir.
Menopozdaki kadın 12 ay adet görmemişse geçiş döneminin genellikle sona erdiği düşünülür. Bu kadın artık postmenopozal döneme girmiştir. Bu safhada yumurtalıkları esasen estradiol ve progesteron üretimini durdurmuş olup artık yumurta salınmamakta ve gebe kalınamamaktadır.  Bu dönem tümüyle normal yaşlanma sürecinin sonucu olmakla birlikte yaşamın menopoz ve postmenopozal dönemiyle ilişkili bazı sağlık sorunları mevcuttur:
  • Azalmış östrojen düzeyleri kemik erimesi (osteoporoz ) riskinin artmasına yol açabilir.
  • Östrojen düzeyindeki değişiklik kalp hastalığının gelişmesine katkıda bulunabilir.
Kadın yaşlandıkça doğal olarak menopoz oluşmakla birlikte başka çeşitli nedenler de sorumlu olabilir. Yumurtalık (Over) kanserinde veya rahmin alınmasıyla (histerektomiyle) birlikte yumurtalıklar çıkartıldığında cerrahi yolla menopoz oluşmaktadır. Bu olay yumurtalıklardan hormon üretimini durdurur ve cerrahiden hemen sonra ortaya çıkan belirtilere neden olabilir. Aşırı dozda ışın tedavisi veya kemoterapi, hipofiz bezi bozuklukları veya sağlık durumu çok kötü kadınlarda da menopoz oluşabilmektedir.
Kırk yaşından önce menopoz belirtileri ve hormonal dengesizlikler yaşayan kadınların bir zamanlar “erken menopoz “ dönemine girdikleri söylenirdi. Şimdilerde “erken yumurtalık yetmezliği” veya”birincil yumurtalık yetersizliği” denilmektedir. Bu durumdaki kadınların bir bölümü yine de gebe kalabilmektedir.
Hastalık belirtileri
Kadın vücudu menopoz sırasında birçok değişiklikten geçer. Östrojen düzeyleri düşmeye başladığında menopozun sık görülen belirtileri ortaya çıkar. Bunlar:
  • Sıcak basmaları
  • Gece terlemeleri
  • Depresyondan neşeye kadar değişen hızlı duygu değişiklikleri
  • Cinsel istek ve dürtüde azalma
  • Sık idrar yapma ve acil idrar yapma isteği
  • Cinsel ilişki sırasında ağrıya neden olabilen vajina kuruluğu
  • Kemik erimesine (osteoporoz) yol açabilen artmış kemik kaybı
  • Daha yüksek kalp hastalığı riski (kanda  LDL "kötü" kolesterol düzeyleri yükselebildiği için).
Testler
Menopoza yeni veya çoktan girmiş kadınların tümüne testler uygulanmayacaktır. Ancak, erken yumurtalık (over) yetmezliğine giren veya kemik erimesi (osteoporoz) gibi başka sağlık sorunları riskleri için değerlendirilmek üzere menopoz belirtileri gösteren kadınlar için aşağıdaki testlerin bir veya ikisi istenebilir:
  • Folikül uyarıcı hormon (FSH): Menopoz döneminin yaklaşıp yaklaşmadığı  veya menopoza girilip girilmediğini öğrenmek için bu hormon testine bakılır.
  • Estradiol: Yumurtalıkların östrojen üretimini ölçmek ve adet döneminin normal olup olmadığını değerlendirmek için bu hormon testine bakılır.
  • Tiroid fonksiyon testleri (serbest T4 ve TSH): Yaşla birlikte yavaşlayabilen adet kanaması sürecini olumsuz etkileyebilen, menopozda görülenlere benzer belirtilere neden olabilen tiroid bezinin fonksiyonlarını gösteren testlere bakılır.
İlave testler istenebilir: Örneğin:
  • Lipit profili:  Kalp-damar hastalığını değerlendirmek için kanda trigliseritler, iyi kolesterol (HDL) ve kötü (LDL) kolesterol düzeylerine bakılır.
  • Tam kan sayımı: Kırmızı (RBC-eritrosit) ve beyaz kan hücrelerinin (WBC-lökosit) yeterli sayıda olup olmadığını belirler.
  • Özellikle hormon yedekleme tedavisi (HRT) düşünüldüğünde  karaciğer ve böbrek fonksiyonları için biyokimyasal testler
  • Kan basıncı kontrolü
Östrojen düzeyleri  düştükçe kemikler daha çok zayıflayabilir.  
Tedavi
Normal menopozun tedavisi çok tartışmalıdır. Menopoz belirtilerinin birçoğu zamanla azalacak olmasına rağmen yaşam tarzı değişiklikleri, iyi bir diyet, egzersiz, sigarayı bırakma ve genellikle basit ilaçlarla giderilebilir ve kontrol altına alınabilmektedir.
Şiddetli hastalık belirtileri olan kadınlar, cerrahi girişime bağlı menopoz veya yaşla ilgili olmayan, başka bir nedene bağlı olarak menopoza girmiş kadınlar eşlik eden belirtileri minimal düzeye indirmek için hormon yedekleme tedavisi (HRT, menopoz hormonu tedavisi de denilir) alabilirler. HRT ile ilişkili riskler kan pıhtıları, derin ven trombozu (DVT), meme kanseri , rahim /endometriyum kanseri ve  kalp hastalığını içerir. Kadınlar kendileri için doğru seçimleri yapabilmeleri için hastalık belirtilerini, başa çıkma stratejileri ve tedavi seçeneklerini doktorlarıyla tartışmaları gerekir.

Bir Yorum Bırak