Pankreatit

Pankreatit

Pankreatit hastalığı pankreasın akut veya kronik hastalığıdır. Akut ataklar sıklıkla karnın üst bölümünden sırta yayılan ve hafif pankreas şişmesinden, yaşamı tehdit edici organ yetmezliğine uzanan etkilere neden olabilmektedir.

Kronik pankreatit  bir dizi akut atağı içeren ilerleyici bir durumdur. Bu ataklar aralıklı veya sürekli ağrıya neden olabildikleri gibi pankreas dokularının kalıcı hasarına yol açabilmektedirler.
Pankreas, karın boşluğunun derinliklerinde yerleşik dar ve düz bir organdır. İnce bağırsaklardaki yağlar, proteinler, karbonhidratları sindirime yardımcı olan güçlü enzimleri ve mide asitlerini nötralize etmeye yardımcı olan bikarbonatı  üreten  egzokrin dokulardan ibaret bir organdır. Ayrıca, vücudun hücrelerine glukozun taşınması için yaşamsal önemdeki insülin ve glukagon hormonlarını üreten  endokrin doku “adacıklarına” da sahiptir.
Normalde pankreasın sindirici enzimlerinin çoğu aktif olmayan formda üretilip onikiparmak bağırsağına salınırlar. Pankreatit mekanizmaları iyice anlaşılmamış olmasına rağmen pankreatit atakları sırasında bu enzimlerin onikiparmak bağırsağına ulaşması engellenmekte, bu enzimler pankreas içindeyken aktifleştirilmekte, pankreası sindirmeye ve yok etmeye başlamaktadırlar.
Pankreatit kadınlardan çok erkeklerde oluşmakta, alkolizm ve safra kesesi hastalığıyla (safra kanalını ve pankreas kanalının onikiparmak bağırsağına birleştiği yeri tıkayarak)  ilişkili oldukları ve bu durumlarda şiddetlendiği bilinmektedir. Bu iki durum akut pankreatit ataklarının yaklaşık % 80’inden sorumlu olup başlıca kronik pankreatitte rol oynamaktadırlar. Olguların başka bir % 10’unda neden idiyopatik, geri kalan % 10’unda ise aşağıdaki durumlara bağlıdır:
  • Valproik asit ve östrojen benzeri ilaçlar
  • Kabakulak,  Epstein-Barr, hepatit A ve B gibi viral enfeksiyonlar
  • Hipertrigliseridemi, hiperparatiroidi veya hiperkalsemi
  • Kistik fibroz
  • Çocuklarda Reye sendromu
  • Pankreas kanseri
  • Pankreas bölgesinde cerrahi (safra kanalı cerrahisi gibi) veya travma
Korunma, Erken tanı ve Tedavi
Pankreatit acil tıbbi bakım gerektirir. Akut atak sırasında pankreasın saatler içinde harabolma olasılığı mevcuttur. Komplikasyonlar yaşamı tehdit edici boyutta olabilir.
 
Akut Pankreatit

Çoğu kez tek tek gelen akut pankreatit ataklarını önlemek veya onları erken evrede tanımak mümkün değildir. Alkolizme  ( bu safhaya gelmek için genellikle birkaç yıl orta derecede veya yoğun alkol tüketiminin olması gerekir) bağlı olduğu kanıtlanmış ataklar genellikle aşırı içki tüketimi ile alevlenir.  Akut atak önlenemediği gibi (hastanın alkol kullanmaya devam ettiği düşünüldüğünde) hasta vaktinden önce  tıbbi yardım aramaya olanak tanıyan ve tedavi edilebilen uyarıcı ağrılar geçirebilir veya geçirmeyebilir. Safra taşları veya başka akut pankreatit nedenlerini ataktan önce tanıtan uyarıcı belirtiler genellikle mevcut değildir. 
Tedavi genellikle ağrının kontrolü, aç kalma, pankreası bulgular geçene kadar birkaç gün ila birkaç hafta “istirahatte” bırakmayı içerir. Bu sırada hastalar hastaneye yatırılır, tüm sıvıların alımı ve beslenme için damar içi yol (intravenöz, IV) kullanılır. Komplikasyonlar izlenir ve oluştuklarında enfeksiyon için antibiyotiklerin kullanılması gibi anında tedavi edilir. Akut pankreatit safra taşlarına bağlıysa, safra kesesinin cerrahi yolla çıkartılması gerekebilir.
 
Kronik Pankreatit
 
Kronik pankreatit gelecek atakları önlemeye, pankreas hasarını en alt düzeye indirmeye veya halen mevcut hasarı ele almaya çalışarak tedavi edilir. Alkolden sakınmak ilave atakların önlenmesine yardımcı olmada kritik önem taşır. Pankreasın yükünü azaltmak için yağdan fakir bir diyet, yetersizlikler ve emilim bozukluğunun şiddet derecesini azaltmak için pankreas enzimleri verilebilir. Hastanın yağda eriyen vitaminler ve kalsiyumla takviye edilmesi gerekebilir. Sıklıkla glukoz (kan şekeri) izlenir ve hasta diyabetliyse insülin enjeksiyonları (bu olgularda genellikle ağızdan alınan şeker ilaçları işe yaramamaktadır) yapılabilir.
Hastalar orta veya şiddetli derecede ağrı geçirebildiklerinden ağrının kontrolü tedavinin önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Hastalara narkotik ağrı kesiciler ve antidepresanlar verilebilir. Ağrının yayılmasını önlemek için sinirleri içine ilaç enjeksiyonu yapılabilir. Bazı olgularda sinirleri cerrahi yola kesilebilir. Zaman geçtikçe pankreas işlevleri azalır ve ağrı düzeyi düşebilir.
Pankreasın hepsi veya bir bölümünü çıkartmak ve/veya tıkanıklıkları ortadan kaldırmak veya atlamak için bazı olgularda cerrahi gerekli olabilir. Pankreas ameliyatının çok zor olduğu ve pankreas cerrahisinde deneyimli bir cerraha gerek duyulduğuna dikkat çekilmelidir.
Kronik pankreatiti olanlar daha büyük bir pankreas kanseri geliştirme riski altındadır. Doktorunuz kronik pankreatitinizi izlerken kanser oluşumunu da takip edecektir.

Bir Yorum Bırak