Sarılık

Sarılık

Sarılık deri, gözlerin beyazı ve vücut sıvılarının sarı renge bürünmesidir. Kandaki bilirubin miktarının artması sarılığa neden olmaktadır.

Bilirubin birincil olarak hemoglobin ve kırmızı kan hücrelerinden kaynaklanan hemin parçalanması sonucu oluşan sarımsı bir pigmenttir. Bilirubin kan yoluyla karaciğere taşınır, burada işlenir ve safraya atılır. Safra, atık ürünleri (bilirubin ve fazla kolesterol) ortadan kaldırmak ve yağların sindirimine yardımcı olmak için ince bağırsakların üst bölümüne (onikiparmak bağırsağı: duodenum) salgılanan kıvamlı, sarı-yeşil-kahverengi bir sıvıdır. Kırmızı kan hücrelerinin (RBC) aşırı derecede parçalanması, bilirübin metabolizmasındaki kalıtsal değişiklikler, karaciğer hastalığı veya hasarı ve safra atılımına müdahale olduğunda sarılık ortaya çıkabilmektedir.
Sarılığa neden olabilen ve sık görülen rahatsızlıklara ilişkin örnekler
  • Akut hepatit: Hepatit A, B, C, D ve  E viral enfeksiyonları, aşırı alkol kullanımı, bazı ilaçlar ve toksinler gibi değişik nedenlerin yol açtığı karaciğer iltihabı
  • Safra kanalları tıkanıklığı:  Karaciğer içi ve/veya dışı safra kanallarının tıkanması taşa, hasarlanma, nedbeleşme veya biliyer atreziye bağlı olabilir. Biliyer atrezi safra kanallarının normal olmayan gelişimiyle ilişkili doğumsal (konjenital) bir patolojidir. Bu anormallik safranın tıkanan yerin gerisinde birikmesine ve kanda bilirubin artışına yol açar. Safra taşları safra kanallarını tıkayabilir. Pankreas kanseri bazen karaciğer dışı safra kanallarının tıkanmasına yol açabilmektedir.
  • Hemolitik anemi: anormal bir  hemoglobin tipi, sıtma, bir otoimmün süreç, yenidoğanın hemolitik hastalığı gibi kırmızı kan hücreleri (RBC-eritrosit) yıkımının ve bilirübin üretiminin anlamlı derecede artışına yol açan durumlarda görülebilir.
  • Gilbert sendromu: enzim aktivitesinde azalma sonucu bilirübinin proteine bağlanmasında (konjügasyon) yavaşlamayla ilişkili hafif seyirli kalıtsal bir sendromdur. Etkilenmiş kişilerin tenleri, hastalık veya stres dönemleri ve serbest bilirübin düzeyleri yükseldiğinde geçici olarak sarı renge dönüşebilir
  • Siroz: ileri evrelerinde sarılığa neden olabilmektedir.
  • Yenidoğanın fizyolojik sarılığı: Yenidoğan bebeğin karaciğeri henüz bilirubini metabolize etme yetisini tam olarak kazanacak kadar gelişmemiş olduğundan bebekler doğduktan hemen sonra, kısa bir süre sarılıklı bir dönem geçirirler. Sarılıklı yenidoğanlar dikkatle takip edilirler ve genellikle 48-72 saat içinde iyileşirler. Sarılık devam ederse veya ağır derecedeyse bebek tedavi edilebilir ve başka nedenler (örn: yenidoğanın hemolitik hastalığı; daha fazla bilgi için burayı tıklayınız) açısından değerlendirilebilir.
Sarılığa neden olabilen ve daha seyrek görülen rahatsızlıklar
  • Crigler-Najjar sendromu: kanda serbest bilirubinin çok fazla artmasına (yüksek bilirubin konsantrasyonları: hiperbilirubinemi) yol açabilen kalıtsal bir bozukluktur. Bu sendromda bir gen mutasyonu bilirubinin bağlanması için gerekli enzimin eksikliğine yol açmaktadır.
  • Dubin-Johnson sendromu: bağlı (konjüge) bilirubinin (ve karaciğeri siyah renge dönüştüren diğer bileşiklerin) karaciğer hücrelerinde birikimine neden olan kalıtsal bir bozukluktur. Hastalarda ara ara sarılık oluşabilir.
  • Rotor sendromu: Başka bileşiklerin tutulumu veya siyah karaciğer bulgusu dışında Dubin-Johnson sendromunu andıran, ara ara sarılığa neden olan kalıtsal, bağlı bilirübin artışıyla karakterize konjüge hiperbilirübinemi durumudur.
  • Yalancı sarılık: Bol miktarda havuç, balkabağı veya kavun yiyenlerin derisi beta karoten alımı nedeniyle sarı renge bürünebilmektedir. Bu durum bilirübin veya safrayla ilişkisi olmayan geçici ve iyi huylu bir bulgudur.
Testler

Testlerin amacı sarılığın nedenini ve altta yatan rahatsızlığın şiddet derecesini belirlemektir. Başlangıç testleri genellikle karaciğere odaklanır.  Hastanın klinik bulguları  ve doktorun sarılığın nedenine ilişkin kuşkularına dayanarak başlangıç testleriyle birlikte veya ardından viral hepatit testi ve/veya artmış kırmızı kan hücresi (RBC-eritrosit) yıkımını değerlendirmek için spesifik ilave testler istenebilir.   
Laboratuvar testleri
Olası testler:
  • Karaciğer Paneli
  • ALT (Alanin aminotransferaz)
  • ALP (Alkalen fosfataz)
  • AST (Aspartat aminotransferaz)
  • Bilirübin, Total (bağlı ve serbest), Direkt (bağlı) ve İndirekt (serbest)
  • Albumin
  • GGT (Gama-glutamil transferaz)
  • Hepatit A
  • Hepatit B
  • Hepatit C
  • Tam Kan Sayımı
  • Retikülosit Sayımı (tam kan sayımı sonucu normal değilse)
Laboratuvarda yapılmayan testler
Karaciğer, safra kesesi  ve safra yollarının durumu ve anatomisini değerlendirmeye yardımcı olmak için görüntüleme testleri ve karaciğer biyopsilerinden yararlanılabilir. Bu testler aşağıdakileri içerebilir:
  • Batın ultrasonu
  • BT (Bilgisayarlı tomografisi) taraması
  • Endoskopik retrograt kolanjiyopankreatografi (ERCP, pankreas ve safra kanallarının görüntülemesi)
  • Karaciğer biyopsisi
Tedaviler

Yenidoğan sarılığının hastalık ağırlaştığında safra birikimleri kalıcı beyin hasarına neden olabildiğinden tedavi edilmesi gerekir. Diğer durumlarda ise sarılık değil altta yatan nedenin tedavi edilmesi gerekmektedir. Hastalık iyileştiğinde/iyileşirse sarılık da geçecektir. Bir tıkanma varsa cerrahi gerekli olabilir.

Bir Yorum Bırak